Gdy architekt mierzy się z zaprojektowaniem fasady bezpiecznej dla ptaków, wyobraża sobie zwykle gęsty sitodruk, naklejki albo kropki rozsiane po całej fasadzie. Zarzut jest zrozumiały: takie rozwiązania faktycznie bywają widoczne, ograniczają przejrzystość przeszklenia i psują widok z wnętrza. Tyle że ochrona ptaków nie musi wcale być widoczna dla człowieka. Ptaki w przeciwieństwie do ludzi widzą ultrafiolet. Szkło Pilkington AviSafe™ korzysta z tej różnicy: wzór jest wyraźny dla ptaków, a dla ludzi – subtelny i praktycznie neutralny wizualnie. Czy to zamyka temat estetyki? W dużej mierze tak, pod warunkiem że szkło trafia do projektu na początku, a nie na końcu. Pokazują to trzy świeże realizacje: jedna w Ostrawie w Czechach  i dwie w Nowym Jorku w USA.

Skąd przekonanie, że ochrona ptaków psuje wygląd szkła?

Tradycyjne metody ochrony ptaków opierają się na wzorze, który ptak ma zobaczyć: naklejkach, (których działanie nie jest udowodnione naukowo) ciemnych foliach, paskach albo ceramicznym sitodruku, na przykład w kropki. Działają, bo wzór jest widoczny. Problem w tym, że widzi go też człowiek. Fasada, która miała być lekka i przejrzysta, dostaje graficzną warstwę, której architekt nie projektował, a z wnętrza patrzy się na świat przez deseń.

Co widzi ptak, czego nie widzi człowiek

Ptaki widzą w paśmie ultrafioletowym (UV), czyli w promieniowaniu tuż za fioletem widma, niedostępnym dla ludzkiego oka. W Pilkington AviSafe™ powłoka znajduje się na pozycji #1, czyli na zewnętrznej stronie szyby zewnętrznej. Wzmacnia odbicie UV i tworzy dla ptaka jasny, regularny wzór. Z zewnątrz ptak widzi więc barierę, a nie złudne odbicie nieba, chmur czy pobliskiej zieleni – a to właśnie odbicia wprowadzają go w błąd. Z wnętrza wzór jest ledwo widoczny, światło pozostaje neutralne, a widok niezakłócony. To właśnie największa zaleta szkła z powłoką wzmacniającą UV – wzór jest wyraźniej widoczny z zewnątrz niż od wewnątrz, w przeciwieństwie do innych rozwiązań, w których pozostaje równie widoczny z obu stron. 

Estetyka to połowa pytania. Druga połowa: czy to działa?

W testach American Bird Conservancy (ABC) Pilkington AviSafe™ uzyskał wskaźnik Threat Factor na poziomie 12. Im niższa wartość, tym mniejsze zagrożenie dla ptaków, a przyjęty próg to 25 lub mniej. Wynik jest więc wyraźnie lepszy od wymaganego.

Niezależne testy w stacjach obrączkowania, m.in. w amerykańskim Powdermill Avian Research Center i w rezerwacie Mere Sands Wood, wykazały, że skuteczność powłoki UV jest współmierna do gęstego, tradycyjnego sitodruku. W praktyce: podobna ochrona, mniej widocznej grafiki.

Przepisy też idą w tę stronę. Nowojorskie Local Law 15 of 2020 nakazuje stosowanie materiałów bezpiecznych dla ptaków w strefie największego ryzyka kolizji w nowych budynkach, czyli w dolnych partiach elewacji. Wymaga przy tym potwierdzenia zgodności normą ABC lub ASTM. Dla inwestorów ubiegających się o certyfikaty BREEAM czy LEED ochrona ptaków również bywa argumentem.

Jedna szyba, kilka zadań

Powłoka na pozycji #1 ma wysoką odporność mechaniczną i chemiczną, więc nie jest wrażliwym dodatkiem. W szybach zespolonych można ją łączyć z ochroną przeciwsłoneczną (np. Pilkington Suncool™ 70/40), szkłem laminowanym (Pilkington Optilam™) i szkłem dźwiękochłonnym (Pilkington Optiphon™). Ochrona ptaków nie wymaga więc osobnej warstwy ani rezygnacji z innych parametrów. Trzy poniższe realizacje pokazują, jak wygląda to w praktyce. Szyby zespolone do dwóch z nich powstały w polskich zakładach Pilkington IGP.

Václav, Ostrawa: nowoczesna fasada w historycznym centrum

Václav to budynek wielofunkcyjny z mieszkaniami, usługami i biurami, który usytuowany jest w historycznym centrum Ostrawy, przy placu Masaryka i bezpośrednio nad rzeką Ostrawicą. Rzeki to naturalne korytarze przelotowe ptaków, a duże przeszklenia w takim miejscu oznaczają ryzyko kolizji z odbiciami.

To, co wyróżnia ten budynek, to jego niezwykła falista fasada, która przyciąga wzrok i nadaje obiektowi lekkości. Tak wyrazista forma wymaga jednak materiałów, które pozwolą zachować zamierzony efekt bez zbędnych kompromisów estetycznych.

Dlatego projektanci z ARKOS s.r.o. postawili na szyby zespolone z Pilkington AviSafe™, a na elewacji południowej zastosowali szkło przeciwsłoneczne Pilkington AviSafe Suncool™ 70/40, który dodatkowo ogranicza nagrzewanie wnętrz. Takie rozwiązanie pozwala połączyć ochronę ptaków i komfort użytkowników obiektu.

Care Found Here, Bronx: przejrzystość tam, gdzie jest potrzebna

Trzypiętrowy obiekt o powierzchni ok. 3 200 m² mieści klinikę zdrowia, która służy zarówno mieszkańcom obiektu, jak i lokalnej społeczności. Autorzy projektu z ESKW/Architects postawili na przestrzeń jasną, przyjazną i bezpieczną: z przeszklonym przedsionkiem i dużymi oknami na taras z zielenią. Recepcja ma dobry widok na przestrzenie wspólne. Trudno w takim budynku zakładać gęsty deseń na szkle.

W obiekcie zastosowano szyby zespolone z Pilkington AviSafe Suncool™ 70/40, które łączą ochronę ptaków z wysoką izolacyjnością termiczną i skutecznym ograniczeniem przegrzewania wnętrz. To rozwiązanie, które pozwala zadbać o komfort użytkowników i środowisko, nie rezygnując z estetyki nowoczesnej architektury. Budynek spełnia kryteria Enterprise Green Communities 2020 – standardu zrównoważonego budownictwa uwzględniającego m.in. efektywność energetyczną, jakość środowiska wewnętrznego i odpowiedzialny dobór materiałów – oraz wymogi Local Law 15 w Nowym Jorku, które nakazują stosowanie materiałów przyjaznych ptakom w określonych elementach elewacji, ograniczając ryzyko kolizji ze szkłem. Warto podkreślić, że szyby zespolone zostały wyprodukowane w Polsce przez Pilkington IGP Oddział w Krakowie.

Vorea Group, Long Island City: ochrona ptaków, słońca i ludzi w jednej tafli

Trzykondygnacyjny budynek komercyjny na Long Island projektu AB Architekten mieści strefę ćwiczeń, spa, taras na dachu i pierwszy w Nowym Jorku tunel aerodynamiczny do skoków halowych. W przeszklonej elewacji budynku zastosowano Pilkington AviSafe Suncool Optilam™ 70/40 8,8 – szkło laminowane, które łączy ochronę ptaków, kontrolę nasłonecznienia i bezpieczeństwo użytkowania. Szkło zachowuje neutralny, nowoczesny wygląd, doskonale wpisując się w estetykę współczesnych przeszkleń. Jego wielofunkcyjność pozwala połączyć ochronę ptaków, kontrolę nasłonecznienia i bezpieczeństwo użytkowania w jednym rozwiązaniu, bez kompromisów w zakresie estetyki elewacji.

Co ustalić na początku projektu

Z doświadczenia tych realizacji wynika kilka praktycznych kroków:

• Wskazać strefy ryzyka. Sąsiedztwo rzeki, zieleni czy dużych, odbijających niebo przeszkleń to sygnał, że ochrona ptaków powinna być w specyfikacji od razu.
• Dobrać szkło jako całość. Ochronę ptaków, ochronę przeciwsłoneczną, izolację termiczną czy konieczność zastosowania szkła laminowanego najłatwiej zaplanować w jednym pakiecie, tak jak w Ostrawie i Nowym Jorku.

• Obejrzeć próbkę i sprawdzić dokumenty. Próbka w docelowym świetle pozwala ocenić wygląd, a wynik ABC – skuteczność. Przy wątpliwościach pomaga Biuro Doradztwa Technicznego Pilkington.

Estetyczna fasada bezpieczna dla ptaków, czy to możliwe?

Tak. Ochrona ptaków nie musi oznaczać naklejek, folii ani gęstego sitodruku, które zmieniają wygląd szklanej elewacji. Pilkington AviSafe™ wykorzystuje technologię opartą na wzorze widocznym dla ptaków, a jednocześnie pozwala zachować neutralny, nowoczesny charakter przeszklenia. Dzięki temu architekci nie muszą wybierać między estetyką a bezpieczeństwem ptaków. Realizacje w Ostrawie, Bronksie i Long Island City pokazują, że ochronę ptaków można połączyć także z ochroną przeciwsłoneczną, bezpieczeństwem użytkowania i izolacyjnością termiczną. Kluczem jest odpowiedni dobór szkła już na etapie projektowania – tak, aby technologia wspierała architekturę, nie dominując jej wyglądu.